Ҡоншаҡтан Арғаяшҡа барып еткәнсе ҡышҡы көн ергә ҡара юрғанын ябындырып та ҡуйҙы. Таныш булмаған йорт тәҙрәләренән балҡыған уттарға ҡарап хәсрәтләнеп ултырғанда, Силәбе дәүләт университеты доценты Ҡамса Мортазин шылтыратты.
— Арғаяштан бер-ике саҡрым ғына алыҫлыҡта урынлашҡан Бәжекәй ауылында Рафаэль ағай Мөхәмәтйәнов йәшәй, шуға барығыҙ, — тип кәңәш бирҙе беҙҙең өсөн борсолған милләттәшебеҙ. — Бик ҡунаҡсыл, киң күңелле кеше ул. Кире бороп сығармаясаҡ.
Төн ҡараңғыһын ярып, һирәк-һаяҡ осраған кешеләр күрһәткән йорт алдына килеп туҡтап та өлгөрмәнек, әйтерһең дә, беҙҙе генә көткәндәй, тимер ҡапҡа алдында бишмәт ябынған ағай үҙе күренде.

“Аҡ тирмә” милли-мәҙәни үҙәгенең йыл да Күгәрсен районына барып, унда уҡыусы балалар, уҡытыусылар һәм Туйөмбәт ауылы халҡы менән осрашыуы матур йолаға әйләнде.
Уҙған йылдың ғинуар селләһендә беҙ Башҡортостандың Яҙыусылар союзы рәйесе урынбаҫары Ҡәҙим Аралбаев ҡатнашлығында Мораҡ башҡорт гимназияһы уҡыусылары менән осрашыуға юлландыҡ.
Уҡыусылар бер төрлө мәктәп кейемендә, әйтерһең дә, бер әсәнең балалары. Был үҙенә күрә тәртип, балаларҙың тәүфиҡлы, сабырлы булыуы, үҙҙәрен тота белеүе менән аңлатыла. Улар менән әллә ҡасанғы туғандар кеүек асыҡтан-асыҡ һөйләшеү күңелгә йылылыҡ бирҙе. Йәш быуындың бөгөнгө заман ҡанундарын дөрөҫ аңлап, аныҡ фекер йөрөтөүе ҡыуандырҙы.

Былтыр Бөтә донъя башҡорттары ҡоролтайының башҡарма комитеты әүҙем йәмәғәт эшмәкәрҙәре өсөн махсус премия булдырғайны. Йыл аҙағында уның менән йәмғеһе 20 кеше бүләкләнде, араларында Силәбе өлкәһендә йәшәүсе уҙаман Урал Сафиуллин да бар ине.
Урал Ҡафый улы, Өфөнән саҡырыу алһа ла, һаулығы ҡаҡшау арҡаһында премия тапшырыу тантанаһына бара алманы. Әлбиттә, бүләк уны оҙаҡ көтөп ятманы, эйәһе янына Силәбегә үҙе килде. “Нисек ҡабул итте һуң Урал ағай бүләкте? Ниндәй тойғолар кисерҙе, ҡәнәғәт ҡалдымы?” — тип һорарһығыҙ. Һис шикһеҙ, хеҙмәтен лайыҡлы баһалауҙары уҙаманды ғына түгел, яҡташтары, туғандары һәм таныштарының һәр кемеһен ҡыуандырҙы.

Ҡоншаҡ яғын юҡҡа ғына “Күлдәр иле” тип йөрөтмәйҙәр. Бүре ауылына бихисап ҡына ара булһа ла, һарғайған ҡамыш-күрәндәр юл буйынса оҙатып барҙы. Ҡаршы алырға сыҡҡан һылыу ҡыҙҙар әллә ҡайҙан яулыҡ болғап сәләмләгән төҫлө.
Бүре — боронғо башҡорт ауылы. Исеме Бүребай атлы кешегә бәйле. Көтөүлектәренең иге-сиге күренмәһә лә, уның өйөр-өйөр малдары гел Ҡомкүл тип йөрөтөлгән күл яғына ыңғайлай ҙа ҡуя икән. Шунан Бүребай: “Мал тиктәҫкә ул яҡҡа ыңғайламаҫ, ырыҫлы урын был”, — тип улдары менән ошонда килеп ултырған. Был урынды хәҙер “Иҫке йорт” тиҙәр. Әле иһә Бүре бер аҙ ситтәрәк урынлашҡан.
Һәр ауыл кешеләре менән матур. Уларҙың тырыш булыуы йорт-ҡураларынан да, баҡса аръяғында кәбән-кәбән, эҫкерт-эҫкерт бесән ултырыуынан да күренә.
— Беҙҙә бик тырыш халыҡ йәшәй, — ти мәктәп директоры Нурнисә Шәүәлиева. — Быны ғорурланып әйтәм. Ҡайһы бер ауылдарҙан кешеләр эш эҙләп ситкә китә, ерҙәрен һата. Беҙҙә бер кем ерен ситкә осорманы: бесәнен эҫкертләп һала, мал тота. Иң мөһиме — балаларын уҡытырға тырыша...

Хәтеремдә, Пушкиндың “Борис Годунов” тигән тарихи драмаһы “ә халыҡ өндәшмәй” тигән һүҙҙәр менән тамамлана. Был йәмәғәтселектең Рәсәйҙә ХVII быуат башында власть өсөн барған талашҡа “ике донъя — бер мөрйә” тип ғәмһеҙ ҡарауын аңлата булһа кәрәк. Ябай башҡорт ҡатыны Гөлимә Жанғабилованың Ырымбурҙағы Каруанһарайҙы башҡорт халҡына ҡайтарып биреү өсөн яңғыҙы йәнтәслим көрәшеүе тураһында мәғлүмәттәр менән танышҡас, киң мәғәнәле ошо һөйләм иҫкә төштө. Шул уҡ ваҡытта халҡыбыҙҙың Ырымбурҙағы ваҡиғаларға вайымһыҙ ҡарауы, бер һүҙ өндәшмәүе күңелде ҡыра.
Мәсьәлә шунда: ХIХ быуаттың 30-сы йылдарында башҡорттар Ырымбур губернаһы үҙәгенә дәүләт хәстәре йәки үҙ йомошо буйынса килгән саҡта ҡунып сығыу өсөн үҙ аҡсаһына һалған Каруанһарай 1846 йылдың 30 авгусында тантаналы рәүештә асыла һәм шунда уҡ комплексты төҙөү башланғысын хуплаған хәрби губернатор Василий Перовскийҙы алмаштырған икенсе чиновник, башҡорттарға ҡарата дошмандарса мөнәсәбәттәге Владимир Обручев тарафынан тартып алына, артабан Рәсәйҙең Эске эштәр министрлығы ҡарамағына тапшырыла.